از آینه ای بر دیوار کلاس تا تحول بنیادین

سید محمد مرد

عضو شورای نویسندگان سخن معلم

کنشگران اجتماعی و فرهنگی در سپهر رسانه ها کمتر در مورد جزئیات گفتگو می کنند  ، این امر ناشی از مسئله ای فرهنگی است .
در بررسی ویژگی های فرهنگی جامعه ،  مطالعه "توجه یا عدم توجه به جزئیات "در جوامع ،  یکی از شاخص های نظریه های نوین مطالعات فرهنگی است.
با وجود اینکه ما در گذشته های دور ،  هنر مینیاتور را داشته ایم ؛  در حقوق بشر ، منشور کورش را ؛  در سیره نبوی توجه به جزئیات موج می زند(پیامبر هرگز در ظرف ترک خورده آب نمی نوشیدند ).
توجه به جزئیات، جزئی نگری و تعویض حاشیه با متن نیست . توجه به جزئیات به معنی دیدگاه خرد ، بسته و سطحی نگری نیست،  به معنی جزئی نگری و غفلت از کل نیست .توجه به جزئیات یعنی دیدن کامل یک تصویر با تمام ظرافت ها و جزئیات اش ؛ یعنی دیدن به تمامی ، به کمال نه تصویری کلی مبهم و سر سری.
توجه به جزئیات ،  یعنی وقت و زمان محدود است ؛  بهتر است به جای کل نگری غیر مفید ،  با تمرکز کردن به جزئیات اطراف خود جایی را اصلاح کنیم که می توانیم و راهی را بگشاییم ، هر چند این راه به اندازه خودمان باشد،  نه بزرگراهی که هرگز ساخته نمی شود.
شما در تاکسی هم وقتی در مورد موضوعی سخن می گویید ، در مورد کلیات می گویید و می شنوید. در مورد اقتصاد کلان ،  درمورد سیاست هسته ای ،  در خصوص هرآنچه در جهان می گذرد . ما از بالا و کلی سخن می گوییم و تحلیل می کنیم. اگر از راننده تاکسی سوال کنیم که به نظر شما چگونه صندلی ای برای شما مناسب است ، پاسخ روشنی ندارد ؛  اگر بپرسیم که بیماری های شایع رانندگان در شهر های بزرگ کدام است و یا اینکه شما برای کاهش آسیب های شغلی خود چه برنامه ای دارید ، چه ورزشی برای شما مناسب است و یا تغذیه شما چگونه باشد ؛  سخنی نخواهید شنید ؛ پاسخ ها باز هم کلی است . 

اگر در سایت های کوشندکان تعلیم و تربیت هم بگردیم و بخوانیم بازهم به موارد مشابه بر می خوریم .نویسندگان این حوزه ها هم درمورد تمام کلیات سخن می گویند ؛ از دانشگاه فرهنگیان تا تحول بنیادین ،  از فلسفه آموزش و پرورش تا حقوق مدنی.
عموم ما ایرانیان عادت کرده ایم که در گفتگو ها یمان توجه کمتری به جزئیات داشته باشیم.
جوامع دانشگاهی نیز از پرداختن به موضوعات جزئی و البته گاهی مهم ابا دارند .
مسئولین هم معمولا به چیزی کمتر از تحول بنیادین قانع نیستند !

ما معمولا عادت کرده ایم مسائل را بدون توجه به جزئیات به طور کلی اصلاح کنیم و اصلاح جزئیات کار مان پیش پا افتاده و دون شان محسوب می شود.
اگر وزیر آموزش و پرورش ،  برنامه اش علاوه بر اداره روتین وزارتخانه به جای تحول بنیادین،  اصلاح صندلی مدارس و نهادینه کردن نحوه نشستن دانش آموزان باشد ؛ چه اتفاقی می افتد  ؟ شما تصور کنید که چه مقدار از بدشکلی های قامتی دختران و پسران این مرز وبوم اصلاح می شود.
یا اینکه وزیر با برنامه ای استراتژیک مسئله شیر را یک بار و برای همیشه با یک سرمایه گذاری بلند مدت حل کند ،  با سیستمی خود گردان و اقتصادی .(گاو هایی که برای دانش آموزان شیر می دهند)
محققان آموزشی و بهداشتی ما ،  پژوهشی جامع در مورد کفش مناسب برای کودکان ندارند و البته همین جزئیات است که گاه مهم می شوند.
فرهنگ "توجه به جزئیات " در کشور ژاپن در عالی ترین سطح است ؛  سوئیس از ژاپن هم جلوتر است  ؛ آنها ثانیه ها را به اسارت گرفته اند . شاید برای ما تاخیر 5 دقیقه ای یا 20 دقیقه ای در کلاس رفتن مهم نیست ؛  اما همین جزئیات ،  باعث تفاوت کارایی تعلیم وتربیت ما و آنهاست . تصور کنید یک روز آموزشی هم حذف شود !
ما معلمان وقتی در دفتر معلمان می نشینیم ،  کمتر صحبت مان در مورد جزئیات شغل مان است ،  کمتر دیده ام که همکاران در مورد کیفیت گچ یا در مورد وجود یا عدم وجود ساعت در کلاس یا سایر تصاویر در کلاس صحبت کند.
پژوهشی در مورد نوشته های دانش آموزان ایرانی بر نیمکت ها انجام نشده است. ما هنوز مورد حقوق شغلی خود شاخص های روشنی نداریم .در مورد لباس معلمی ، در مورد موبایل دانش آموزی ،  در مورد خیلی از موارد جزئی و البته مهم.
ما به کمتر از نقد وزیر راضی نمی شویم و حداقل حوزه نظریه پردازی مان در زمینه تحول بنیادین آموزش وپرورش است.
جالب است من از کوشندگان تعلیم و تربیت ،  مطلبی در خصوص معماری مدارس ندیده ام .در مورد چگونگی و فلسفه و کارکرد مراسم صبحگاه ،  در مورد جلسات معلمان  ، در مورد حقوق کودکان ،  در مورد پیوند محتوای آموزشی و نیازهای جامعه در مورد پاسخ گویی تعلیم و تربیت به مردم...
در سال های اصلاحات و تب گفتمان اصلاح طلبی ،  در جلسه مدیران ،  یکی از مسئولین خوش فکر در مورد تقلیل گفتمان فربه اصلاحات به تعویض پرده کلاس و نصب آینه در کلاس های دبیرستان دخترانه سخن ها گفت ،  شبیه همان حرف هایی که حاج بابایی و فرشیدی هم در تحول تعلیم و تربیت همین دیروز ها می گفتند .
مرور عملکردمان از آن دوران جز همان شعارهای انتزاعی چیزی نبود که آن را هم دولت بعد از بنیان برکند و گذشت و رفت ؛  اما آنچه موثر و ماندنی شد ،  همان پرده زیبای کلاس بود و آینه ای که دانش آموزان مدرسه را به اصلاح ظاهری خودشان وا می داشت ...
در مورد تشکل ها هم قصه همین است  ؛ تشکل ها می خواهند سراسری ، ملی و فرا منطقه ای باشند.

جالب است که با این همه معلم حقوقدان  ، تشکلی از حقوق دانان معلم نداریم. تشکل پزشکان معلم ، سیاست مداران معلم  ؛ ما می توانیم با جزئی کردن تشکل ها و تخصصی کردنشان زیر سقف و فصل مشترک معلمی تعلیم و تربیت بهتری از هم افزایی این تشکل ها داشته باشیم.