کیفیت آموزشی و سویه‌های فراموش‌شده

مهدی بهلولی *

روزنامه آرمان ، چهارشنبه ، 23 بهمن 1392 

کیفیت در آموزش و پرورش یا آموزش و پرورش کیفی، مساله‌ای است چالش‌برانگیز، هم در تعریف و شاخص‌ها و هم در راه و روش‌های دستیابی و البته موضوعی که بسیار به آن پرداخته می‌شود. مساله‌ای هم نیست که تنها محدود به آموزش و پرورش ایران باشد بلکه در بسیاری از کشورهای جهان، به‌ویژه کشورهایی که در پی بهسازی و بازسازی‌های آموزشی‌اند، محل بحث و گفت‌وگو است. در میان دست‌اندرکاران آموزش و پرورش هم، کیفیت آموزشی و بهبود آن، یکی از دغدغه‌های همیشگی است. از این‌رو می‌بینیم که هر از چندی، یکی از فرادستان آموزش و پرورش کشور، به مساله کیفیت آموزشی و کیفیت بخشی به آموزش و پرورش می‌پردازد. در یکی از واپسین سخنان علی زرافشان، معاون متوسطه وزیر آموزش و پرورش به نیاز به یک برنامه عملی اشاره کرده که برای بهبود کیفیت آموزش و پرورش در ایران، به آن نیازمندیم. در میان سخنان او روشن است که تاکید بر نادرست بودن افزایش صوری نمره، کار درست و به‌جایی است- سخنی که البته به یکی از کاستی و آسیب‌های آموزش و پرورش کشور اشاره دارد.

متاسفانه بسیار دیده و شنیده می‌شود که تاکید بر نمره‌های بالای دانش‌آموزان و ارزیابی عملکرد مدرسه و آموزگار بر پایه این نمره‌ها، برخی از مدیران مدرسه‌ها را به این سمت و سو برده و می‌برد که با فشار بر آموزگاران و گرفتن نمره‌های بالای غیرواقعی از آنها، دستاورد آموزشی خود و مدرسه را بهتر از آن چیزی که هست، نشان دهند. اما آنچه در میان این سخنان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است تاکید بر «افزایش فعالیت‌های حرفه‌ای معلمان» در راستای کیفیت‌بخشی به آموزش و پرورش است. گرچه سخنی از راه و روش چنین افزایشی به میان نیامده است. اما یکی از روش‌های مطرح «افزایش فعالیت‌های حرفه‌ای معلمان» به‌ویژه در کشور ژاپن، هم‌اکنون چندین سال است دارد به کار گرفته می‌شود، «درس‌پژوهی» است- که البته در میان سندهای رسمی آموزش و پرورش کشور هم به آن اشاره رفته است.

در درس‌پژوهی، آموزگار، افزون بر آموزش، وظیفه پژوهش میدانی را هم بر عهده می‌گیرد و مدرسه نیز به آموزگار، همزمان ِ آموزش می‌دهد و همزمان ِ پژوهش و گفت‌وگو با دانش‌آموزان و دیگر همکاران. آموزگاران هر درس، با برپایی نشست‌های آموزشی و وارسی شیوه‌های عملکرد آموزشی خود، به طرح درس‌هایی سنجیده و شدنی می‌رسند که در فرآیند آموزش و یاددهی- یادگیری به یاری‌شان می‌آید.(1)

اما در ایران آنچه از «افزایش فعالیت‌های حرفه‌ای معلمان» به ذهن می‌رسد برپایی کلاس‌های ضمن‌خدمت است که بعید به‌نظر می‌رسد- به‌ویژه با کیفیتی که برگزار می‌شوند- بتوانند کارآمد و کارگر بیفتند. اما نکته پایانی، درباره سخنان علی زرافشان، معاون متوسطه وزیر آموزش و پرورش، این است که متاسفانه روح حاکم بر این سخنان، همان نمره‌محوری است و افزایش نمره‌های دانش‌آموزان. کیفیت آموزشی، سویه‌های فراوان دارد که ارزش گفتن و اندیشیدن و پرداختن بیشتر دارد. گیرم نه صوری، بلکه واقعی، میانگین نمره‌های دانش‌آموزان، یکی دو نمره‌ای هم بالا رفت ، آیا می‌توان گفت به «آموزش و پرورش کیفی» دست یافته‌ایم یا در راستای درست دستیابی به آن گام برداشته‌ایم؟

 ( 1)درس‌پژوهی پروژه‌ای است که در ایران، بیشتر و به‌ویژه با تلاش‌های استاد محمدرضا سرکارآرانی که هم‌اکنون در کشور ژاپن، مسئولیت بنیادی پژوهشی را برعهده دارند، طرح گردیده است. علاقه‌مندان برای آشنایی بیشتر می‌توانند به برخی از کتاب‌هایی رجوع کنند که به‌همراه تنی چند از پژوهشگران آموزشی نوشته یا ترجمه نموده‌اند. یکی از کتاب‌های بسیار ارزنده و پژوهشی در این زمینه، کتاب «شکاف آموزشی» نوشته جیمز استیگلر و جیمز هیبرت، ترجمه محمدرضا سرکارآرانی و علیرضا مقدم است.

* عضو کانون صنفی معلمان ایران



* سخن معلم محلی برای بیان دیدگاه های مختلف در حوزه آموزش و پرورش است و انتشار آن ها در این تارنما الزاما به معنای تایید آن ها نیست .
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.