محمدرضا نیک نژاد *
روزنامه آرمان ، چهارشنبه ، 16 بهمن 1392 ، گزارش اجتماعی
نخستین
روز سال آموزشی امسال رئیسجمهور گنجاندن زنگهای انشاء، گفتوگو و
کتابخوانی در برنامههای درسی مدرسهها را پیشنهاد داد. این پیشنهاد کار
بهدستان آموزش و پرورش را بر آن داشت تا فراهمسازی بسترِ درخور برای
اجرای این طرح را آغاز کنند. از شنیدهها چنین برمیآید که گویا تلاشها به
کامیابی نزدیک میشود و از سال آینده زنگ این درسها به برنامههای آموزشی
دانشآموزان افزوده خواهد شد. این خبر برای بسیاری از ما خبر بسیار
خرسندکنندهای است.
اما در این میان دشواریهایی نیز خودنمایی میکند که نگرانکننده است:
1- در برنامه درسی دورههای گوناگون آموزشی، درسهایی وجود دارند که
هدفشان پرورش مهارتی ویژهای در دانشآموزان است. برای برخی از این درسها
در پایان نیم سال یا سال آموزشی، آزمون برگزار میشود و نمره آنها در
کارنامه دانشآموزان گنجانده میشود. از جمله «تفکر و پژوهش» و «کار و
فنآوری» در دبستان و دوره نخست دبیرستان، دفاعی و کامپیوتر در دبیرستان و
«پرورشی» در همه دورههای آموزشی را میتوان نام برد. این زنگها اگرچه در
برنامه رسمی مدرسهها گنجانده شدهاند اما، بنا به دلایل گوناگون، هم از
سوی دانشآموزان و هم از سوی آموزگاران و مدیران، جدی گرفته نمیشوند. این
زنگها عموما به معلمان درسهای تخصصی بهویژه ریاضی و فیزیک داده میشوند
تا از آنها برای کار اضافی با دانشآموزان استفاده شود. برای نمونه در یکی،
دو سال گذشته که کلاس ششم یکباره به ساختار آموزشی دبستانها افزوده شد،
کتاب ریاضی نوشته شده برای آن پایه بسیار بیش از توانایی شمار فراوانی از
آموزگاران و دانشآموزان این دوره بود! مدرسهها درسهایی مانند تفکر و
پژوهش یا کار و فناوری را در اختیار آموزگاران قرار دادند تا از ساعت آن
برای کار بیشتر در درس ریاضی دانشآموزان بهره بگیرند یا درسی مانند مبانی
کامپیوتر و پرورشی در سال سوم دبیرستان به دبیران ریاضی سپرده میشوند تا
از زمان آن برای درس حسابان بهره بگیرند و در پایان نیز گاهی با آزمونی
آسان و گاهی بیآزمون، نمرهای در کارنامه برای آنها به ثبت میرسد! گرچه
درسهای یادشده ، دگرگونی و بازآفرینی بخشی از رفتارهای آموزشی- اجتماعی
دانشآموزان را هدف گرفته است، اما بهخاطر نبود چارچوبی معین برخی از آنها
مانند پرورشی یا نبود امکانات درخور برای برخی دیگر مانند کامپیوتر در
اجرا دچار دشواری میشوند و مدیران هم چارهای جز سپردن این زنگها به
دبیران درسهای تخصصی ندارند!
از اینرو بیم آن میرود که زنگهایی مانند گفتوگو و کتابخوانی نیز به
سرنوشت چنین درسهایی دچار شوند و در عمل چیزی جز فشردگی بیشتر برنامه درسی
مدرسه و ناکارآمدی چنین درسهای ارزشمندی را در پی نداشته باشد.
2-
از دیگر سو، از تجربه چندین ساله کشورهای پیشرو در آموزش، چنین برمیآید
که کلاسهای گفتوگو و کتابخوانی نیاز به پدیدآوری زمینههای مناسبی دارد
که این زمینهها در ساختار آموزشی ما چندان فراهم نیست! برای نمونه در
زنگهای گفتوگو و کتابخوانی، کمترین امکانات مورد نیاز، وجود کلاسی بزرگ،
پرکشش، پاکیزه و در خور برای حلقهای نشستن، کلاسهایی خلوت با دانشآموزان
کمشمار، کتابخانههای کلاسی، آموزگارانی باسواد و آگاه و آموزش دیده،
زمان کافی برای ادامه گفتوگو و پرسش و پاسخ و... است. همه میدانیم که
بسیاری از فضاهای آموزشی ما امکانات درخور برای برگزاری چنین زنگهایی را
ندارند. کلاسهایی کوچک و میز و نیمکتهای رنگ و رورفته، دانشآموزان
پرشمار که حتی بهکارگیری شیوههای سنتی آموزش مانند سخنرانی را با دشواری
روبهرو میکند، پرشماری عنوانهای درسی و فشردگی بیش از تحمل دانشآموزان،
نمرهگرایی و معدلمحوری و گستردگی آن در فرهنگ آموزشی و... اجرای درست
چنین برنامه پیشرفته و ارزشمند را با اما و اگرهایی روبهرو میکند.
3- برای کارایی بخشیدن به زنگهایی مانند گفتوگو و کتابخوانی باید زمینه
واقعی این کنشها را در جامعه نیز فراهم کرد تا این درسها- برخلاف بسیاری
از درونمایههای آموزشی کنونی- با زندگی روزمره دانشآموزان هماهنگ و همراه
باشد و جامعه بستری گردد برای تجربههای اندوختهشده در مدرسه.با توجه به
نکات بالا بیگمان برای ورود زنگهای یادشده در برنامه رسمی مدرسهها، نیاز
به زمینهسازیهای فراوانی است. چنین طرحهایی با سراسیمگی و شتابزدگی
چندان راهی ندارند و بیپژوهش و برنامهریزی درست و اندیشیده، یا بسان
بسیاری از طرحهای آموزشی حتی پیش از اجرا به بایگانی مدرسهها سپرده
میشوند یا کمکحالِ معلمانی خواهد شد که درسشان ارزش بیشتری در معدل یا
کنکور دانشآموزان دارد! گاهی اجرانشدن یک برنامه بهتر از اجرای بد آن است.
* عضو کانون صنفی معلمان ایران
*
سخن معلم محلی برای بیان دیدگاه های مختلف در حوزه آموزش و پرورش است و
انتشار آن ها در این تارنما الزاما به معنای تایید آن ها نیست .
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر