مهدی بهلولی *
روزنامه آرمان ، شنبه ، 12 بهمن 1392 ، گزارش اجتماعی
اگر
قرار است با آموزش زبان مادری در مدرسهها، مخالفتی هم انجام پذیرد دست کم
باید کارشناسانه و از سر پژوهش باشد. این کمترین انتظاری است که میتوان
از کسانی داشت که بهویژه در نهادهای «فرهنگی» دستاندرکارند.
در چند روز گذشته خبری منتشر شد که برخی از اعضای فرهنگستان زبان و ادب
فارسی با برنامه آموزش زبان مادری در مدرسهها- که گویا بهتازگی قرار است
در دستور کار آموزش و پرورش قرار بگیرد- مخالفت کردهاند. اما از آنچه از
سخنانشان در رسانهها بازتاب یافت، نمیتوان چندان نشانی از باریکاندیشی دید.
برای نمونه این سخن که «شك ندارم كه اين موضوع از خارج به ايران آمده
است.» قبل از اين در هندوستان نيز اين مساله توسط انگلستان تجربه شد و
امروز هم انگلستان و كشورهاي شمالي ما هستند كه ميخواهند اين مساله را به
ايران وارد كنند. بهترين وسيله براي عقب نگه داشتن يك ملت بيتوجهي به زبان
آن است. اگر بخواهيم زبانهاي مادريمان را بهعنوان زبان علمي و آموزشي
بهكار ببنديم بهطور حتم به گذشته برگشت خواهيم داشت و اين موضوع خطرناك
است و از آن بوي توطئه ميآيد. »
درباره آموزش زبان مادری، البته میتوان بسیار گفت و از زاویههایی
گوناگون وارد بحث شد. اما از زاویه آموزشی، آموزش زبان مادری، هماکنون در
دنیا یک مساله مطرح و آشناست و مدل و روشهای گوناگون دارد. یکی از
همهپسند و فراگیرترین آنها مدلی است که بر پیشرفت زبان رسمی و همزمان
یادگیری درونمایههای آموزشی پای میفشارد. در این مدل با بهکاربستن آموزش
به زبان مادری، دانشآموزان اجازه مییابند تا از نظر آموزشی، همپای همسن و
سالانشان پیش بروند در همان هنگام که زبان رسمی را هم فرا میگیرند. این
کار اغلب تا سه سال ادامه مییابد. دربرخی از سندهای رسمی- آموزشی جمهوری
اسلامی هم بر این مساله تاکید شده است.
برای
نمونه در مجموعه سندهای تحول بنیادین در آموزش و پرورش میخوانیم: «براي
حمايت از يادگيري كودكان متعلق به اقوام غيرفارس زبانِ ايراني و برخورداري
آنان از فرصت برابريادگيري و رشد،نظام برنامه درسي بايد يك دوره تعريف شده
«انتقال» از زبان مادري به چرخه زبان رسمي(فارسي) را در كانون توجه قرار
دهد. ويژگيهاي فرهنگي و زباني مناطق مختلف در برنامههاي درسي اين دوره
محوريت خواهد داشت.» ناگفته نماند که در اصل 15 قانون اساسی هم آمده است:
«زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران، فارسی است. اسناد و مکاتبات و متون
رسمی و کتب درسی، باید با این زبان و خط باشد،ولی استفاده از زبانهای محلی
و قومی در مطبوعات و رسانههای گروهی و تدریس ادبیات آنها در مدارس در
کنار زبان فارسی آزاد است.» اما از سوی دیگر به گفتهای، هر آموزش درستی از
ابزاری که دانشآموزان از پیش در دست دارند بهعنوان بنیانی برای پیریزی
مهارتهای تازه و فراگیری دانش نوین، یاری میگیرد. بیشتر کودکان با
مهارتهای پایهای زبان مادری وارد مدرسه میشوند. این بستگی به آموزگار و
سامانه آموزش و پرورش دارد که این مهارتها را بهکار گیرد تا به دانشآموز
در پیشرفت توانایی آموزشی یاری رساند. کودکان اگر زبان رسمی را از رهگذر به کارگیری زبان مادری بیاموزند، یادگیریشان کارآمدتر است. زبان مادری به آنها اجازه میدهد تا همپای گروه همسن و سالشان پیش بروند.
گذشته از کارآیی و کارآمدی، چندین نکته مهم دیگر نیز در آموزش زبان مادری
نهفته است. نخست اینکه از احساس غرور کودکان به زبان پدر- مادرشان محافظت
میکند و به آنها اجازه میدهد تا در جامعهای با زبان فرادست رسمی، ضمن
نگهداشت پیوندی مهم با میراثفرهنگی و زبانیشان به آسانی و بدون دردسر
زبانی، رفت و آمد کنند. آموزش زبان مادری به حفظ احساس هویت کودکان، یاری
میرساند؛ احساسی که سخت با زبان و فرهنگ خانواده و میراثشان، همبسته است.
این آموزش، یکی از شاخصهای عدالت آموزشی هم بهشمار آید که خود، یکی از
آرمانهای بسیاری از سامانههای آموزشی کنونی جهان است و پیآوردهای
آموزشی- اجتماعی برجستهای هم دارد. آموزش و نگهداشتِ زبانهای بومی،
همچنین بر ژرفای فرهنگی- تاریخی کشور میافزاید و بر بالا بردن خودباوری
دانشآموزان، کارگر میافتد. زبان، احساس نوآوری اندیشگی انسان را شکوفا و
پیوند میان آموزش و زندگی را نیرومند میسازد و از این رهگذر، لذت یادگیری
را،بیشتر و بهتر میچشاند. آموزش زبان مادری، احساس دلبستگی به سرزمین
مادری را در دلها تهنشین و ریشههای فرهنگی او را استوارتر میکند. زبان و
فرهنگ بومی، بخشی از کیستی انسانهاست که شایسته سنجش گری و گرامی داشت
است و بهراستی چه جایی بهتر از مدرسه و چه زمانی بهتر از سالهای نخست
زندگی را میتوان برای این گرامی داشت و سنجش گری یافت.
* عضو کانون صنفی معلمان ایران
*
سخن معلم محلی برای بیان دیدگاه های مختلف در حوزه آموزش و پرورش است و
انتشار آن ها در این تارنما الزاما به معنای تایید آن ها نیست .
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر