امروز ، 20 سال بعد است

محمد رضا نیک نژاد *

روزنامه آرمان ، چهارشنبه ، 9 بهمن 1392 ، گزارش اجتماعی 

هفتم بهمن گزارشی از همایش «میثاق جامعه مدنی با مسئولان برای آسمان آبی» در روزنامه آرمان منتشر شد. در این همایش، گروهی از شخصیت‌های شناخته‌شده هنری، دانشگاهی، سیاسی و کنشگران زیست‌محیطی مانند زرین‌کلک، زیباکلام، فاطمه راکعی، منیژه حکمت و... سخنرانی و هر یک از پنجره نگاه خویش نگرانی از هوای آلوده تهران- کشور- را بیان کردند.

بنابر گزارش روزنامه آرمان، سه نفر از وزیران دولت تدبیر و امید نیز به این همایش فراخوانده شده بودند که هیچ‌کدام نیامدند! در کنار این گزارش گفت‌وگوی خوب و سودمندی با معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست نیز انجام گرفته بود. گرچه گفت‌وگو و گزارش پیرامون پاسداری و گرامی داشت محیط زیست به‌ویژه از میان بردن آلودگی هوا بود اما، یک چیز در هر دوی آنها نادیده گرفته شده بود. در همایش میثاق جامعه مدنی، وزیر آموزش و پرورش یا حتی نماینده‌ای از تشکل‌های فرهنگیان دعوت نشده بود. در گفت‌وگوی خانم ابتکار نیز جایگاهی برای آموزش و پرورش و تربیت زیست‌محیطی نسل آینده دیده نمی‌شد. تنها در قسمتی از همایش و آن هم لابه‌لای سخنان علیرضا معماریان، دامپزشک پلنگ تنکابنی بود که با جمله «می‌شود فرهنگ سازی را از بچه‌ها آغاز کرد» یادی از آموزش شده بود که آن هم در ادامه با جمله «اما حیات‌وحش ایران آن قدر فرصت ندارد که به آن زمان برسد...» بی‌اثر شد. جدا از اینکه ممکن بود وزیر آموزش و پرورش نیز رفتاری مانند دیگر همکارانش نشان می‌داد و به همایش نمی‌آمد!

این کم‌توجهی به آموزش و پرورش در همایش و گفت‌وگوی رئیس، نشان از دردی ژرف در جامعه ما دارد. درد، از آن‌رو که با توجه به کارکردهای نوین آموزش و تاثیر بی‌مانند آن بر زندگی انسان امروزین، نه‌تنها فرادستان، که اندیشمندان، روشنفکران، هنرمندان، دانشگاهیان و ... همچنان بر نقش بی‌همتای آموزش در دگرگونی‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و از همه ارزنده‌تر زیست‌محیطی بی‌توجه و تا اندازه‌ای بی‌خبرند!

امروزه یکی از ارزنده‌ترین هدف‌های آموزش، پرورش شهروندان دانا بر حقوق خویش و دیگران و توانا بر زیستی اجتماعیِ استوار بر پاسخ گویی و پرسش گری است. تجربه کشورهای کامیاب در توسعه فراگیر، نشان از توجه محوری بر آموزش شهروندان دارد و بی‌گمان راه شکوفایی هر جامعه‌ای از پشت نیمکت‌های کلاس و صف‌های مدرسه می‌گذرد. در این میان یکی از بنیادی‌ترین بخش‌های آموزش‌های شهروندی، نهادینه‌کردن پاس داشت و گرامی داشت زیست‌بوم است. امروزه با روش‌های گوناگون از جمله گفت‌وگو در کلاس‌های حلقه‌ای، بازدیدهای گروهی از طبیعت و باغ‌وحش‌ها، ساخت و نمایش فیلم‌های کارتونی، نوشتن انشا، بازی در نمایش یا دیدن آن، همکاری گروهی در پاکیزه کردن مدرسه، کلاس، مکان‌های عمومی، تفریح گاه‌ها، کوه‌ها و ... بیش از پیش کودکان را با جهان بیرون از مدرسه و خانه آشنا کرده و با طبیعت آشتی می‌دهند. پیامد پیوندِ زیبا و آرامش‌بخش انسان با طبیعت، پاسداری از منابع گیاهی و جانوری کره‌زمین و درازترکردن عمر این دُردانه آبی رنگ جهان و به‌دنبال‌اش نسل انسان است.

بی‌گمان بسیاری از آسیب‌های زیست‌محیطی کره‌زمین پیامد سودجویی و ندانم کاری‌های انسان است. انسانی که باید راه‌های بهره‌برداری از منابع طبیعی را بیاموزد و به دیگران نیز بیاموزاند. اگر امروز همه ما در شهرهای بزرگ و متوسط ایران دود و آلودگی– سم – را در شش‌های خویش حس می‌کنیم و به دیگران نیز می‌خورانیم، بی‌گمان ریشه در عدم آموزش در گذشته دارد. شهروندی که با حقوق خویش آشنا باشد، نه خود سبب آلودگی و نابودی زیست بوم می‌شود و نه به دیگران اجازه چنین کاری را می‌دهد.

خانم ابتکار در بخشی از سخنانش می‌گوید: آلودگی شهری مانند تهران چیزی نیست که یکی، دو روزه حل شود، پاکسازی هوا نیاز به برنامه و راه‌حل دارد. وی شهرهایی مانند توکیو، لندن و مکزیکو را مثال می‌زند که در فرآیندی بیست ساله پاکیزه شده‌اند و با این گفته به زمان بربودن برنامه‌ها اشاره می‌کند. باید بدانیم برنامه‌هایی به این اهمیت و فراگیری، بدون همکاری و همیاری شهروندان پیاده‌شدنی نیست. تا شهروندان به حدی از آگاهی نرسند که به اندازه یک نفر در آلودگی محیط زیست نقش دارند و باید وظیفه خویش را در برابر خود و شهروندان دیگر انجام دهند، بهترین برنامه‌ها، پایانی اینگونه خواهند داشت. راه آشنایی با حقوق و وظایف شهروندی هم، آموزش کارا و فراگیر کودکان، نوجوانان و جوانان است. برگزارکنندگان همایش توجه کنند که امروز، همان بیست سال آینده است با شرایطی بدتر از گذشته! نسل امروز تشنه یادگیری زیستِ آگاهانه، آرام و پاک در آینده است.

پس امروز و آموزش کودکان و نوجوانان کنونی را هم از دست ندهیم که شاید فرصتی باقی نباشد.

* عضو کانون صنفی معلمان ایران