دانشآموزان؛
شهروندان جامعه جهانی
محمدرضا نیک نژاد*
این یادداشت در روزنامه آرمان ، دوشنبه 13 آبان در صفحه گزارش اجتماعی منتشر شده است.
سیزده آبان روز دانشآموز است. اما همزمان شدن آن با مناسبتی سیاسی، سالهاست
که در سطح جامعه و عموما در نهادهای آموزشی مراسم بهگونهای شکلی برگزار و پس از
سخنرانیهایی کلیشهای به پایان میرسد و باز هم دانشآموزان میمانند و دغدغههایشان.
دوران دانشآموزی یکی از به یادماندنیترین دوران زندگی هر فرد است. نخستین تجربههای
گروهی شیرین و دلچسب در این دوران شکل میگیرد و دانشآموزان در آن به فراگیری
زندگی اجتماعی- آموزشی میپردازند. اما در کشور ما از نخستین سالهای ورود و پیریزی
نهادهای آموزشی نوین، این دوران و شیرینیهایش با شیطنتهای گروهی و شادیهای ناشی
از بازیهای گروهی با همکلاسیها و ... بوده است. برنامههای درسی فشرده و خستهکننده،
آموزشهای نمرهمدار، نتیجهنگر و مبتنی بر تشویق و تنبیه، ساختارِ هرمی و از بالا
به پایین و پیامدهایش، پایش همیشگی مسئولان مدرسه بر پوشش و رفتار دانشآموزان،
دوری درونمایههای درسی با زندگی روزمره دانشآموزان، فراوانی و گستردگی مواد
درسی، ارزشیابی سنتی بر پایه به خاطرآوری، میز و نیمکتهای بعضا رنگ و رورفته و
فضاهای آموزشی کسلکننده، کلاسهای پرجمعیت، محیطهایی بعضا خالی از شادی و سر
زندگی، روشهای تدریس سنتی و دور از فنآوریهای نوین، معلمان درگیر با دشواریهای
اقتصادی و... دوره دانشآموزی را تبدیل به دورانی در زندگی هر فرد کرده است که هر
روز بیش از پیش فراگیران را با دغدغههای خاص خود مواجه میکند. آنچه بیش از هر
چیز در این فضاها به چشم میآید، اینکه حق برخورداری از آموزش- یکی از بنیادینترین
حقوق انسانهاست - اگرچه در دورههایی تلاشهایی برای برآوردن این حق بنیادین
انجام گرفته است، اما در این زمینه همچنان در گامهای اولیه هستیم. یکی از تلاشهای
شایسته در این زمینه، تهیه منشور حقوق دانشآموزی بود که در سالهای پایانی دوران
اصلاحات در مجلس دانشآموزی تهیه و البته با برآمدن دولت اصولگرا کنار گذاشته شد.
متنی که در مجلس دانشآموزی نوشته شد و قرار بود نقشه راهی برای آشنایی دانشآموزان،
آموزگاران، دولتمردان و ... با حقوق دانشآموزی باشد، دارای مفاهیم و گزارههای
ارزشمندی بود که میتوانست نسلی را پرورش دهد که در آینده سنگبنای جامعهای حقوقمدار
و جهانی باشند. در بند پنجم مقدمه این منشور میخوانیم: «بیتردید مسیر سعادت یک
جامعه از میان افکار، اندیشهها و میزان پایبندی افراد آن جامعه به میثاقهای ملی
میگذرد، با توجه به اینکه مهمترین رسالت آموزش و پرورش در یک کشور باید آماده
ساختن دانشآموزان برای پذیرفتن نقشهای اجتماعی و حضور فعال و مشارکتجویانه در
جامعه و تعیینکننده حدود روابط انسانی- اجتماعی و سازوکارهای این روابط در هر
کشور قانون اساسی آن کشور میباشد. این منشور بر آن است زمینههای لازم برای پذیرش
و آشنایی با حقوق فردی و اجتماعی را در دانشآموزان در قالب عناوین حقوقی مربوط به
آنها علاوه بر پذیرش و آشنایی دانشآموزان با آییننامهها و مصوباتی که مستقیماً
مربوط به آنها میباشد (در قالب حقوق خود) زمینههای مناسب را جهت پذیرش و عملیترشدن
هر چه بیشتر این مصوبات ایجاد کند.از دیدی دیگر منشور در صدد آن است که دانشآموزان
را به عنوان شهروندان جامعه جهانی با پیماننامهها، تعهدنامهها و قوانین بینالمللی
مربوط به آنها آشنا کند تا دانشآموزان با دیدی فرای محدودههای مکانی و جغرافیایی
در رابطه با حقوق خود بیندیشند».امروز با روی کارآمدن دولت «تدبیر و امید» و
دیدگاههای رئیسجمهور در آموزش و پرورش، گاه آن رسیده است که درون مایههای این
منشور ارزشمند به گفتمان روز آموزش و پرورش بازگشته و سامانه آموزشی و وزیرش، خود
را برای فراهم کردن زمینههای اجرای مواد این منشور آماده نمایند تا شاید برخی از
نارساییهای اشاره شده در این نوشتار، که بیگمان حقوق فردی و آموزشی دانشآموزان
را هدف گرفته، برطرف گردد. ناگفته پیداست که ورود گفتمان حقوقمحور این منشور با
مانعهای ساختاری و اجرایی همراه است. اما بیگمان برای نهادینهتر کردن حقوق
شهروندی و پرورش شهروندانی در تراز ملی و جهانی-به سفارش سند بنیادین آموزش و
پرورش- راهی جز نوشتن و پیگیری چنین مفاهیمی نداشته باشیم.
* آموزگار
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر