نشریه نگاه ، نیمه اول دی ماه 1392
نورعلی عباسپور *
تنبيه، فصلي از آيين نامه انضباطي مدارس را تشكيل مي دهد. در منابع روانشناسي، تنبيه اين گونه تعريف شده است : ارائه محرك هاي آزار دهنده براي كاهش رفتار مشكل زا و هدف آن جلوگيري و ممانعت از رفتارهاي نامطلوب دانش آموزاني است كه مشكلاتي را در فرآيند آموزش و پرورش مدرسه ايجاد مي كنند. هر چند تنبيه براي كاهش رفتارهاي نامناسب ضرورت دارد اما اعمال تنبيه، نبايد صدمه جسمي و رواني به دنبال داشته باشد. اغلب روان شناسان و صاحب نظران تعليم و تربيت، مدارس را از اين نوع تنبيه برحذر داشته اند و بر اين باورند كه تاثيرات آن كوتاه مدت است و پيامدهاي ناخوشايندي در پي دارد. در آيين نامه انضباطي تنبيه بدني و توهين به دانش آموزان به صراحت نهي شده است. با اين حال همچنان شاهد هستيم كه برخي از مديران و معلمان از اين اصل تخطي كرده و نسبت به تنبيه بدني، تحقير و توهين فراگيران اقدام مينمايند. عوامل متعددي را مي توان برشمرد، كه چرا برخي اولياي مدرسه و معلمان به اين كار مبادرت مي ورزند. آگاهي از برخي ويژگي هاي افرادي كه تنبيه را انتخاب مي كنند مي تواند كمك خوبي در جذب و تربيت كادر مدرسه باشد.
درماندگي: درماندگي يعني من نمي توانم، در عوض خودكارآمدي يعني، من مي توانم. معلمي كه از اين نظر ضعيف است به عبارت ديگر ، احساس درماندگي مي كند، اغلب خود را در كلاس با مشكل روبرو مي بيند و اطميناني به اداره كلاس خود ندارد. در برابر رفتار بد دانش آموزان نگران يا عصباني مي شود. در مورد توانايي دانش آموزان بدبين است، كلاس را زندان مي پندارد، در برقراري نظم وانضباط كلاس، روش تنبيه كردن را در پيش مي گيرد. دانش آموزان از معلماني كه اعتماد به نفس و كارايي بهتري دارند، بيشتر ياد مي گيرند. چنين معلماني، دانش آموزان مساله ساز كلاس را قابل كنترل و قابل تربيت مي دانند .از مسايل و مشكلاتي كه در كلاس پيش مي آيند نمي هراسند و آنها را با تبديل كردن به موقعيت هاي يادگيري، حل مي كنند. ضعف در انتقال درست مطالب به فراگيران درماندگي فرد را تشديد مي كند.
ضعف در مهارت هاي ارتباطي: مديران و معلماني كه توان ارتباطي مناسب با دانش آموزان را ندارند مجبور به تنبيه مي شوند. گلاسر( 2000 ) معتقد است چنانچه مدارس نتوانند با دانش آموزان ارتباط برقرار كنند، به اعمالي همانند انتقاد، سرزنش، شكايت، تهديد، تنبيه و تطميع رو مي آورند. وي هفت عادت ارتباطي موثر را دلسوزي، گوش دادن، حمايت، مساعدت، دلگرمي دادن،اعتماد كردن و دوستي بر مي شمارد كه به مستحكم شدن ارتباط مي انجامد. وقتي مديران و معلمان نتوانند با دانش آموزان روابط حسنه برقرار كنند، قادر نخواهند بود مسايل و مشكلات آنها را بشناسند
و راهي براي حل آنها پيدا كنند. نيازهاي آنان را تشخيص دهند و پاسخ مناسب به آنها بدهند. علايق آنها را بدانند وميل به يادگيري را در آنان برانگيزند. بديهي است ناتواني در به كارگيري مهارت هاي ارتباطي موجب مي شود، شيو ه هاي مبتني بر زور گويي و تنبيه براي تغيير رفتار سهل الوصول
تلقي گردد.
فقدان انگيزه: كار در مدرسه بيش از هر چيز نيازمند، علاقه و شوق تدريس است دوست داشتن دانش آموزان و برخورد صميمي با آنان سبب مي شود كه همدلي تقويت شود و ارتباط جاي انضباط را بگيرد. اگر كادر مدرسه از شرايط شغلي خود راضي نباشند، انگيزه اي براي فعاليت نخواهند داشت و خود را در وضعيتي اجبار و رفع تكليف مي بينند. در اين صورت با كوچكترين رفتار نامناسب
دانش آموزان برانگيخته مي شوند و عنان اختيار را از دست مي دهند و به ضرب و شتم آنان مي پردازند. اغلب كساني كه انگيزه كافي در شغل خود ندارند بي حوصله، سرخورده، سردرگم و با ياس و نااميدي مواجه هستند و اين شرايط براي كسي كه در مدرسه كار مي كند باعث مي شود تا آنان
تاب تحمل آزار واذيت هاي دانش آموزان رانداشته باشند و تنبيه را موثرترين ابزار كنترل رفتار بدانند.
اخلاق مستبدانه: اين خصوصيت محدود كننده و تنبيهي است ؛ اين افراد به برقراري نظم در كلاس، بيش از آموزش اهميت مي دهند. معلمان مستبد، كنترل و محدوديت هاي جدي بر دانش آموزان دارند و به ندرت با آنان گفتگو مي كنند. دانش آموزان كلاس هاي مستبدانه، فراگيراني غيرفعال مي شوند. در فعاليت هاي ابتكاري ناموفق اند، در فعاليت هاي اجتماعي دچار تنش مي شوند و از مهارت هاي ارتباطي ضعيفي برخوردارند.
اين دسته از مديران و معلمان، رابطه خود را با دانش آموزان بر مبناي مناسبات قدرتپايه گذاري مي كنند و خود را صاحب اختيار كامل مي دانند و به خود حق مي دهند كه هر تصيمي درباره دانش آموزان بگيرند، از طرف ديگر انتظار دارند كه دانش آموزان تابع بي چون چراي اولياي مدرسه باشند طبيعي است در چنين فضايي رفتارهاي مشكل ساز فراواني بيشتري داشته باشد و به ناچار انواع تنبيه هم تجويز خواهد شد.
و راهي براي حل آنها پيدا كنند. نيازهاي آنان را تشخيص دهند و پاسخ مناسب به آنها بدهند. علايق آنها را بدانند وميل به يادگيري را در آنان برانگيزند. بديهي است ناتواني در به كارگيري مهارت هاي ارتباطي موجب مي شود، شيو ه هاي مبتني بر زور گويي و تنبيه براي تغيير رفتار سهل الوصول
تلقي گردد.
فقدان انگيزه: كار در مدرسه بيش از هر چيز نيازمند، علاقه و شوق تدريس است دوست داشتن دانش آموزان و برخورد صميمي با آنان سبب مي شود كه همدلي تقويت شود و ارتباط جاي انضباط را بگيرد. اگر كادر مدرسه از شرايط شغلي خود راضي نباشند، انگيزه اي براي فعاليت نخواهند داشت و خود را در وضعيتي اجبار و رفع تكليف مي بينند. در اين صورت با كوچكترين رفتار نامناسب
دانش آموزان برانگيخته مي شوند و عنان اختيار را از دست مي دهند و به ضرب و شتم آنان مي پردازند. اغلب كساني كه انگيزه كافي در شغل خود ندارند بي حوصله، سرخورده، سردرگم و با ياس و نااميدي مواجه هستند و اين شرايط براي كسي كه در مدرسه كار مي كند باعث مي شود تا آنان
تاب تحمل آزار واذيت هاي دانش آموزان رانداشته باشند و تنبيه را موثرترين ابزار كنترل رفتار بدانند.
اخلاق مستبدانه: اين خصوصيت محدود كننده و تنبيهي است ؛ اين افراد به برقراري نظم در كلاس، بيش از آموزش اهميت مي دهند. معلمان مستبد، كنترل و محدوديت هاي جدي بر دانش آموزان دارند و به ندرت با آنان گفتگو مي كنند. دانش آموزان كلاس هاي مستبدانه، فراگيراني غيرفعال مي شوند. در فعاليت هاي ابتكاري ناموفق اند، در فعاليت هاي اجتماعي دچار تنش مي شوند و از مهارت هاي ارتباطي ضعيفي برخوردارند.
اين دسته از مديران و معلمان، رابطه خود را با دانش آموزان بر مبناي مناسبات قدرتپايه گذاري مي كنند و خود را صاحب اختيار كامل مي دانند و به خود حق مي دهند كه هر تصيمي درباره دانش آموزان بگيرند، از طرف ديگر انتظار دارند كه دانش آموزان تابع بي چون چراي اولياي مدرسه باشند طبيعي است در چنين فضايي رفتارهاي مشكل ساز فراواني بيشتري داشته باشد و به ناچار انواع تنبيه هم تجويز خواهد شد.
*مدرس دانشگاه فرهنگيان
سخن معلم محلی برای بیان دیدگاه های مختلف در حوزه آموزش و پرورش است و انتشار آن ها در این تارنما الزاما به معنای تایید آن ها نیست .
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر