نشریه نگاه ، نیمه اول دی ماه 1392
محمد روزبهانی
نظام هاي آموزشي از تصور انسان ها نسبت به آينده مايه مي گيرند، از اين رو اگر تصور ما از آينده يك جامعه، با واقعيت موجود آن منطبق نباشد، نظام آموزشي آن جامعه، راه خيانت به جوانانش را در پيش مي گيرد. جهان و جامعه اي كه ما در آن زندگي مي كنيم به سرعت در حال تغيير و تحول است، اين جهان به سرعت متغير نهادهايي هماهنگ با خود را مي خواهد. مهم ترين اين نهادها، آموزش و پرورش است. آموزش و پرورش، انتقال فرهنگ، نوآوري و تغيير، پرورش و رشد شخصي افراد، آموزش مهارتهاي مورد نياز جامعه به افراد اجتماعي كردن كودكان ونوجوانان براي زندگي به عهده دارد.
سوال مهم اين است كه آموزش و پرورش براي چه زمان و چه جامعه اي افراد را آموزش مي دهد ؟ در جوامع گذشته چون تغيير و تحول در جامعه بسيار كند و آرام و راحت تر مي شد آينده و نيازهاي افراد در جامعة آينده را تشخيص داد ، برنامه ريزي براي آموزش و پرورش هم آسان بود. در گذشته اصل اين بود كه فردا همين امروز است، يعني جامعه فردا همانند امروز است و با نيازهاي
امروز فرقي ندارد و نهايتا اينكه روش هاي رفع نيازها نيز همانند امروز است. آيا امروز هم مي توان گفت كه فردا همين امروز است ؟ خير به هيچ وجه! جهان امروز توسط فناوري هاي مختلف دگرگون گرديده و هر روز در حال تغيير است، آموزش و پرورش ديروز نمي تواند نياز جامعة امروز را پاسخ گويد. جامعه نو براي رفع نيازهاي شهروندانش مي بايست از شيوه هاي نوين براي رفع نيازها استفاده كرد. نمي توان با روش هاي گذشته به نيازهاي جديد پاسخ گفت. اين اصل شامل همة نهادها و سازمان هاي جامعه مي شود، از جمله نهادآموزش وپرورش!
سوال مهم اين است كه آموزش و پرورش براي چه زمان و چه جامعه اي افراد را آموزش مي دهد ؟ در جوامع گذشته چون تغيير و تحول در جامعه بسيار كند و آرام و راحت تر مي شد آينده و نيازهاي افراد در جامعة آينده را تشخيص داد ، برنامه ريزي براي آموزش و پرورش هم آسان بود. در گذشته اصل اين بود كه فردا همين امروز است، يعني جامعه فردا همانند امروز است و با نيازهاي
امروز فرقي ندارد و نهايتا اينكه روش هاي رفع نيازها نيز همانند امروز است. آيا امروز هم مي توان گفت كه فردا همين امروز است ؟ خير به هيچ وجه! جهان امروز توسط فناوري هاي مختلف دگرگون گرديده و هر روز در حال تغيير است، آموزش و پرورش ديروز نمي تواند نياز جامعة امروز را پاسخ گويد. جامعه نو براي رفع نيازهاي شهروندانش مي بايست از شيوه هاي نوين براي رفع نيازها استفاده كرد. نمي توان با روش هاي گذشته به نيازهاي جديد پاسخ گفت. اين اصل شامل همة نهادها و سازمان هاي جامعه مي شود، از جمله نهادآموزش وپرورش!
متاسفانه در جامعة امروز ايران نگاه غالب به آموزش و پرورش نگاهي سنتي است. اين نوع نگاه در
بين مسئولين، معلمان، خانواده ها، مديران و حتي دانش آموزان و دانشجويان به وفور ديده مي شود. فرض اصلي در بين اين گروه كثير اين است كه جامعه ايستاست و فرقي با گذشته ندارد و يا اگر تغيير نموده، هنوز مي شود از روش هاي گذشته تعليم و تربيت در مدارس و دانشگاه ها استفاده نمود و راه درست همين است! اما در مقابل اين ديدگاه غالب، ديدگاهي ديگر وجود دارد كه نقطه مقابل گروه اول هستند. فرض اساسي در اين ديدگاه اين است كه جهان و جامعه ايران با سرعت در حال تغيير و تحول است و بايد روش هاي سنتي و رسمي فعلي را در زمينة آموزش و پرورش تغيير داد و با توجه به دگرگوني پياپي جامعه، آموزش و پرورش نيز به روز شود. مصداق بارز آموزش و پرورش امروز ايران مدارس آن است، مدارس امروز به روش هاي كهنه و قديمي اداره مي شوند و آموزش مي دهند! در واقع وقتي عملكرد مدارس را نگاه مي كني، مي تواني بفهمي كه فكر پشت اين نوع آموزش به تغييرات جامعه توجيهي نمي كند و فرضش اين است كه جامعه تغيير نكرده پس به همان روش هاي سنتي مي توان بچه ها را براي زندگي در جامعه آينده آموزش داد اگر به عنوان يك ناظر بيروني به مدارس نگاه كنيم، ويژگي هاي آنها را اين گونه
خواهيم ديد:
بين مسئولين، معلمان، خانواده ها، مديران و حتي دانش آموزان و دانشجويان به وفور ديده مي شود. فرض اصلي در بين اين گروه كثير اين است كه جامعه ايستاست و فرقي با گذشته ندارد و يا اگر تغيير نموده، هنوز مي شود از روش هاي گذشته تعليم و تربيت در مدارس و دانشگاه ها استفاده نمود و راه درست همين است! اما در مقابل اين ديدگاه غالب، ديدگاهي ديگر وجود دارد كه نقطه مقابل گروه اول هستند. فرض اساسي در اين ديدگاه اين است كه جهان و جامعه ايران با سرعت در حال تغيير و تحول است و بايد روش هاي سنتي و رسمي فعلي را در زمينة آموزش و پرورش تغيير داد و با توجه به دگرگوني پياپي جامعه، آموزش و پرورش نيز به روز شود. مصداق بارز آموزش و پرورش امروز ايران مدارس آن است، مدارس امروز به روش هاي كهنه و قديمي اداره مي شوند و آموزش مي دهند! در واقع وقتي عملكرد مدارس را نگاه مي كني، مي تواني بفهمي كه فكر پشت اين نوع آموزش به تغييرات جامعه توجيهي نمي كند و فرضش اين است كه جامعه تغيير نكرده پس به همان روش هاي سنتي مي توان بچه ها را براي زندگي در جامعه آينده آموزش داد اگر به عنوان يك ناظر بيروني به مدارس نگاه كنيم، ويژگي هاي آنها را اين گونه
خواهيم ديد:
1- دانش آموزان را براي گذشته آموزش مي دهند نه آينده !
2- حافظه محور هستند نه خلاقيت محور !
3- روابط عمودي از بالا به پايين حكم فرماست!
4- براي همه دانش آموزان از رو شهاي يكسان آموزشي استفاده مي شود
5- پرسشگري جايي ندارد
6- برنامه خشك روزانه اجرا مي شود
7- مهارت هاي رسمي و غيركاربردي آموزش داده مي شود
8- مدرسه جداي از جامعه است و...!
به نظر من ، بايد نگاه به آموزش و پرورش را تغيير دهيم. بايد بپذيريم كه جامعه امروز جامعه يكي
دو دهه گذشته نيست و حتما جامعه بيست سال آينده هم مانند جامعه امروز نيست و تغييرات فراواني را پشت سرخواهد گذاشت. اگر اين فرض را كه دور از واقعيت هم نيست بپذيريم، نتيجه آن خواهد شد كه تغيير ديدگاه و روش ها در آموزش و پرورش، تغيير ساختار مدارس( نه تنها امكانات سخت افزاري) و جايگاه معلمان، امري ضروري است و هر چه سريعتر مي بايست از طريق مسئولان نهاد آموزش وپرورش و ساير نهادهاي فرهنگي در دستور كار قرار گيرد.
دو دهه گذشته نيست و حتما جامعه بيست سال آينده هم مانند جامعه امروز نيست و تغييرات فراواني را پشت سرخواهد گذاشت. اگر اين فرض را كه دور از واقعيت هم نيست بپذيريم، نتيجه آن خواهد شد كه تغيير ديدگاه و روش ها در آموزش و پرورش، تغيير ساختار مدارس( نه تنها امكانات سخت افزاري) و جايگاه معلمان، امري ضروري است و هر چه سريعتر مي بايست از طريق مسئولان نهاد آموزش وپرورش و ساير نهادهاي فرهنگي در دستور كار قرار گيرد.
چرا فردا همين امروز نيست!
* معلم شهرستان هاى تهران و دانشجوي دكتراي جامعه شناسي
* معلم شهرستان هاى تهران و دانشجوي دكتراي جامعه شناسي
سخن معلم محلی برای بیان دیدگاه های مختلف در حوزه آموزش و پرورش است و انتشار آن ها در این تارنما الزاما به معنای تایید آن ها نیست .
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.
هر گونه نقل مطالب و اخبار فقط با ذکر دقیق منبع مجاز است.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر